مشخصات بهترین وکیل حقوقی

حق شفعه توسط وراث

1 ـ چگونگي اخذ به شفعه و تقسیم حق شفعه ميان وراث

قانون مدني مشخص نکرده است  كه حق شفعه ای که به ارث رسيده، چگونه بايد ميان ورثه تقسيم شود؛ به طور مساوي يا بر طبق موازين ارث؟ اما فقها در اين مورد مطالبي را ارائه داده‌اند که در زیر به آنها می پردازیم :

شيخ طوسي : كساني كه ارث را در شفعه جاري مي‌دانند، تقسيم آن را بر اساس فرائض ودستورات خداوند متعال قرار مي‌دهند، پس اگر شخص، همسر و فرزندي را از خود بجا گذارد، یک هشتم حق شفعه حق همسر و باقي حق فرزند خواهد بود و باید به آنان تادیه شود، و بقيه موارد نيز بر همين اساس خواهد بود. این ديدگاه كساني است كه ارث را در اين مورد بر طبق سهام به حساب می آورند و اینگونه تقسیم میکنند. اما كساني كه ارث را بر طبق رؤوس يا تعداد افراد تقسيم مي‌نمايند، حق شفعه به ارث رسيده را ميان همسر و فرزند به نسبت مساوي تقسيم مي‌كنند و سهم هر دو یکسان خواهد داد .

محقق حلي : حق شفعه به همان شیوه اموال به ارث مي‌رسد، پس اگر وراث شخصي عبارت باشند از همسر او و يك فرزند ، ‌براي همسر او یک هشتم حق شفعه و براي فرزند او باقي آن خواهد بود. ( به عبارت ساده تر همان قوانینی بر حق شفعه حاکم است که بر ارث نیز رعایت می شود)

شهيد اول : ايشان نيز عقيده دارند كه تقسيم حق شفعه ميان وارثین بر اساس قواعد و ساختار مربوط به قوانین ارث صورت مي‌پذيرد و نه بر حسب تعداد افراد و رووس. ايشان سپس ذکر میکند كه اگر بگوئيم كه وارثین سهم مورث خود را تحت عنوان اينكه شريك هستند دريافت نموده‌اند، در اينجا تقسيم ارث بر اساس رؤوس موجه است اما اگر بگوئيم كه وراث تقديراً از مورث خود سهمش را گرفته و سپس جانشين و نائب او شده‌اند، در اينجا قول به تقسيم بر اساس رؤوس موجه و قانونی نخواهد بود.

شهيد دوم : حق شفعه بدليل اينكه حقي مالي است لذا به ارث مي‌رسد، پس ذكور(مردان) دو برابر أناث(زنان) ارث مي‌برند و … و محقق مثال زوجه را آورده براي دفع اين توهم كه او از شفعه ارث نمي‌برد، از اين جهت كه در کل از برخي از متروكات(مال باقی مانده از متوفی) محروم است. و نيز محقق خواسته تا بر خلاف كساني كه تقسيم حق شفعه را بر اساس رؤوس(نفرات) مي‌دانند مانند شركاي متعدد در ملك، بگويد كه تقسيم بر طبق سهام بر طبق موازين و قواعد قانون ارث صورت مي‌گيرد.

ايشان در ادامه مي‌افزايد كه : علت اينكه ما در مورد شركاي متعدد در ملك قائل به تقسيم بر اساس سهام نبوده ولي در اينجا چنين نظري داريم، تفاوت و اختلاف ميان دو مورد است، بدين بيان كه آيه ارث اقتضاي تقسيم حق شفعه را بر اساس سهام دارد مانند بقيه حقوق، بر خلاف شركا در اصل ملك كه شفعه را به اعتبار خويش مستحق مي‌باشد، در صورتي كه وارث به اعتبار مورث مستحق حق شفعه مي‌گردد و مورث مستحق جميع حق شفعه نيست، و حق شفعه به ورثه‌اش به ميزان ارث منتقل مي‌گردد نه به اعتبار شركت، در نتیجه به همین خاطر است كه كساني كه در شفعه تعدد شركاء را نمي‌پذيرند، در اينجا آن را ثابت مي‌دانند.

صاحب جواهر : ايشان نيز ضمن تأييد تقسيم حق شفعه بر اساس موازين وقواعد ارث، بيان مي‌دارد كه من در ميان فقهايمان اختلافی در اين مورد و قضیه نمي‌بينيم، اگر چه عبارت مبسوط موهم خلاف است … بهرحال خلاف محقق و اشكالي وجود ندارد.

بنظر مي‌رسد كه اگر ما اصل به ارث رسيدن شفعه و اخذ به شفعه را طبق ادله‌اي كه فقها به آن اشاره كرده‌اند ثابت نمائيم، بهتر است تا در مورد تقسيم آن قائل به تقسيم بر اساس سهام شويم، چرا كه تفاوتي ميان حق شفعه با ديگر حقوقي كه به ارث مي‌رسند و ما آنها را بر طبق موازين باب ارث تقسيم مي‌نمائيم وجود ندارد،‌ لذا تقسيم حق شفعه بر اساس سهام ميان وراث شريك متوفا موجه خواهد بود.لذا ترجیح این است که حق شفعه به مانند حق ارث تقسیم شود و به از همان قواعد و قوانینی پیروی شود که در باب ارث نیز مرسوم و جاری است.

2 ـ صرفنظر نمودن يكي از وراث از حق شفعة خويش

مسأله ديگري كه در باب به ارث رسيدن حق شفعه مطرح است اين است كه اگر يكي از وارثین از حق شفعه‌اي كه برايش بوجود آمده است صرفنظر نمايد و اخذ به شفعه نکند ، حق بقيه‌ وارثین نيز ساقط مي‌شود يا آنان مي‌توانند حق خويش را دریافت كرده و اخذ به شفعه نمایند؟ و آيا تبعض در اعمال حق شفعة بوجود آمده براي وارثین جايز و روا است يا خير؟

در جواب مسأله فوق بايد گفت كه مشهور فقها قائل به عدم سقوط و ابطال حق شفعه ديگري‌، در صورت صرفنظر نمودن يكي از وارثین از حق خويش، هستند و نيز تبعض را در اين مورد جايز نمي‌دانند.به عبارت دیگر اگز یکی از وارثین از حق شفعه خود صرف نظر نمود این یک تصمیم شخصی و اختیاری است و این عمل موجب نمیگردد که در حق دیگر وراث بی قانونی شده و حق شفعه آنها تادیه نشود. در هر صورت نظر علما و فقها در این باب مختلف است و چون قانون مدنی این امور را پیش بینی نکرده است این مسئله به یکی از بحث های چالش برانگیز میان فقها تبدیل شده و هرکدام نظرات متفاوتی را ارائه می کنند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *