چگونگی ثبت روش ها و ابزارهای پزشکی

یکی از شئون حق ثبت اختراع ؛ روش ها و ابزارهای پزشکی است . اصولا تمامی کشورها و حتی کنوانسیون ها و میثاق های بین المللی ، حق ثبت و اعطای گواهی اختراع و حقوق خاص مادی و معنوی را برای مدتی به افراد داده اند .

اعطای حق انحصاری به مبدع یک روش یا ابزار پزشکی یا داروئی جدید می تواند سلامت افراد جامعه را به چالش طلبد . در مقابل عدم حمایت از مبتکران این بخش از دانش ، موجب حاکم شدن رکود و رخوت بر آن خواهد شد . این نوآوریها را می توان به سه دسته ابزارهای پزشکی ، روشهای تشخیص و درمان و نهایتا داروها تقسیم کرد .

در خصوص روشهای تشخیص و درمان بیماریها به نظر می رسد که این قبیل نوآوریها حتی با پذیرش عام ترین و فراگیرترین مفهوم صنعت نیز در چارچوب وصف « کاربرد صنعتی » قرار نگیرد . لذا آنچه مانع حمایت از چنین ابداعاتی می شود ، عدم شمول وصف اختراع قابل حمایت از چنین ابداعاتی می شود ، عدم شمول وصف اختراع قابل حمایت به آنهاست ، نه اینکه قانونگذار صریحاَ آنها را از ثبت علیرغم وجود شرایط ماهوی لازم مستثنا کرده باشد .

از دیدگاه بهترین وکیل تهران منشا عمده اختلافات بر سر این است که از یکسو با اعطای حق ثبت به اختراعات ، محصولات و فرایندهای شیمیایی و دارویی که با جان ، سلامت و بهداشت بشر سر و کار دارد ، ممکن است مالکان این اختراعات و محصولات از موقعیت انحصاری خویش در بازار سوء استفاده نمایند ، چرا که مسلما حق انحصاری ، حق بازاریابی و تکثیر و تولید محصول یا استفاده از فرایند را نیز در بر دارد . از سوی دیگر با توجه به اینکه اکثر ابداعات و اختراعات در کشورهای پیشرفته است با به رسمیت شناختن حق انحصاری کشورهای قدرتمند ، کشورهای کمتر توسعه یافته یا در حال توسعه امکان دسترسی به منابع دارویی را نخواهند داشت . در نتیجه سطح بهداشت و رفاه و سلامت اجتماعی در این کشورها روز به روز تنزل خواهد کرد . از سوی دیگر گسترده ترین بحثی که در این زمینه وجود دارد بهای گران تری است که در قبال محصولات به ثبت رسیده باید پرداخت.

افزون بر این ، اعطای حقوق انحصاری به دارندگان دانش ساخت دارو یا فراورده ها و فرایند و روش درمان خاص باعث ایجاد حق وی بر اطلاعات و دانش موجود او خواهد شد و همین امر در مواقع بیماریهای شایع و بحرانی سبب خواهد شد که افراد دانش یا اطلاعات خاص خود را افشا نکنند یا با سوء استفاده از حقوق قانونی ، افشای اطلاعات خویش را منوط به پرداخت بهای گزافی نمایند .

علاوه بر تمامی موارد سابق الذکر ، اعطای حمایت موجب حذف صنعت ضعیف داخلی تولید دارو می شود که حیات آن مرهون قابلیت تولید دوباره و بازاریابی ابداعات مربوط به صنعت دارویی فراملی است ؛ چرا که نیاز دارویی کشورهای کمتر توسعه یافته غالبا با واردات دارو برطرف می گردد.

موافقان اعطای حق ثبت و استفاده از تسهیلات ويژه حقوق مالکیت صنعتی برای اختراعات دارویی ، استدلال هایی برای ثبت این اختراعات به مانند اختراعات سایر عرصه های صنعت دارند و معتقدند حمایت براساس ثبت اختراعات از داروها اهمیت حیاتی دارد : اول اینکه این امر با مفاهیم و حوزه های اجتماعی مهم و حساس همچون سلامت و بهداشت و کیفیت زندگی افراد و حتی بقای آن در تماس است . ثانیاً صنایع دارویی به طور گسترده ای مبتنی بر تحقیقات پر هزینه و سنگین و زمان طولانی برای تولید اختراعات جدید است . و به همین لحاظ بیش از سایر حوزه های صنعت نیاز به حمایت از طریق سیستم ثبت اختراع دارد . علاوه بر این ، محصولات و فراورده های دارویی دارای قابلیت تکثیر نسبتاً آسان هستند و حمایت از آنها ضریب اطمینان را برای عدم تکثیر غیر قانونی بالا خواهد برد .

البته استدلال ها و اصول کلی ثبت اختراعات و ابداعات نیز می تواند در توجیه تحصیل حق ثبت برای محصولات و اختراعات دارویی به کار رود ، با این توضیح که حق الثبت نوآوری و انتشار آن را ترویج می کند ؛ لذا موجب رشد و تعالی و گسترش تکنولوژی در کلیه سطوح می شود . همین نکته در مورد اختراعات دارویی نیز صادق است و حتی به مراتب لزوم آن از اختراعات سایر حوزه ها بیشتر است .

به عقیده بهترین وکیل تهران در قانون اختراعات سال 1386 روشهای نوین در پزشکی که منجر به درمان یک بیماری می شود به طور کلی از حمایت به عنوان حق اختراع خارج شده اند ؛ البته اگر حائز شرایط اختراع باشد قطعاً از حمایت حق اختراع برخوردار خواهد بود . به موجب ماده 4 این قانون : « موارد زیر از حیطه حمایت از اختراع خارج است‌ :

الف ـ کشفیات‌، نظریه‌های علمی‌، روشهای ریاضی و آثار هنری‌ .

ب ـ طرحها و قواعد یا روشهای انجام کار تجاری و سایر فعالیتهای ذهنی و اجتماعی‌ .

ج ـ روشهای تشخیص و معالجه بیماریهای انسان یا حیوان‌ .

این بند شامل فرآورده‌های منطبق با تعریف اختراع و مورد استفاده در روشهای مزبور نمی‌شود .

در انگلستان ؛ ثبت حق اختراع داروهای تازه اختراع شده و نظایر آنها به نحوی موثر ، دشواریهای خاص خود را ایجاد می نماید . مشکل اساسی آن است که اگر داروهای مربوطه ماده شیمیایی کاملا جدیدی باشد ، کاشف آن نسبت به ثبت حق اختراع مربوطه ، ذیحق خواهد بود ؛ ولی درست به همان علت که این دارو کاملا جدید است وی قادر نخواهد بود که بگوید کدامیک از مواد مربوطه از نظر آثار ، چنان مشابه این دارو است که همان قدر مفید باشد . اگر تلاش نماید حدس بزند کدام مواد دارای همان خاصیت است ، ممکن است به نحو نا امید کننده ای دچار حدس اشتباه گردد ؛ و اگر خود را محدود به مواردی نماید که واقعاً اطلاعاتی نسبت به آنها دارد ، رقبای وی نیز قادر خواهند بود ماده مرتبطی را که تحت شمول اختراع وی نیست بازاریابی نماید . تهیه و آزمایش هر داروی جدید ، کار بسیار وقت گیری است و حتی بزرگترین آزمایشگاههای تحقیقاتی نیز فقط می توانند ترکیبات مشابه بسیار اندکی را در همان زمان ، مورد امتحان قرار دهند . می توان با استفاده از اختیار تکمیل اختراع ، تا حدی بر این مشکل غلبه کرد ، ولی این روش به هیچ وجه کاملاً رضایتبخش نیست . حامی اصلی مخترع ، هزینه آزمایش و بازاریابی ماده مشابه برای رقباست ؛ ولی در صورتیکه داروی مربوطه به اندازه کافی سودآور باشد ، ارزش رقابت را خواهد داشت .

حتی بدترین مشکلات ، رو در روی شخصی قرار می گیرد که پی می برد چگونه به تهیه ماده ای بپردازد که قبلاً هم در طبیعت وجود داشته است ( مثلا یک ویتامین و چیزی مشابه پنی سیلین ) ؛ چرا که لا جرم راههای دیگری نیز برای انجام این کار وجود دارد که وی نمی تواند همه آنها را تحت پوشش قرار دهد . به علاوه ؛ کاشف یک خاصیت جدید و با ارزش از یک ماده قدیمی نیز باید بسیار با استعداد و زیردست باشد تا اصولا بتواند به نوعی از حق اختراع دست یابد که حتی کالاهای فروخته شده را نیز تحت پوشش قرار دهد . به عنوان مثال آنچه که وی انجام دهد ادعای « فرم مقدار مصرف دارویی » است که شامل ترکیب قدیمی می باشد . ترفندهای دیگری نیز می توان برای دیگر انواع اختراعات در نظر گرفت . باید بتوان حق اختراعی را به دست آورد که فرآیند استفاده از مواد ( البته نه استفاده در پزشکی ) را شامل شود ؛ ولی اخذ حق الامتیازها یا کشف موارد نقض حق ، ممکن است بسیار دشوار باشد . برای حل مسائل مربوط به کشف استفاده های جدید پزشکی یا دامپزشکی ترکیبات شناخته شده ، قانون در انگلستان نوع جدیدی از حق اختراع را مطرح نموده است ، حق اختراعی برای ترکیب مخصوص کاربرد کشف شده جدید .

از نظر بهترین وکیل تهران هدف آن است که مالک حق اختراع بدین ترتیب بتواند هر کسی را که با علم یا به قصد اینکه مواد مربوطه برای معالجه جدید مورد استفاده قرار گیرد اقدام به فروش آنها نماید ، تحت تعقیب قرار دهد.

ممکن است تصور شود چنین اختراعاتی به ويژه با ارزش بوده و لازم است مخصوصاً مورد تشویق و حمایت قرار گیرد ، لیکن قانون ، بیشتر متوجه محدود ساختن چنین حق اختراعاتی است تا تشویق آنها . به ويژه فقط اخیرا تصمیم گرفته شده است که کاشف کاربرد پزشکی غیر منتظره و ثانویه یک ترکیب ، اصولاً بتواند به نوعی حق اختراع نائل گردد .

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *