ثبت برند و اختراع

ثبت برند

علائم تجاری ( برند ) از دوران باستان وجود داشته اند. در حدود ۳۰۰۰ سال قبل، پیشه وران هندی امضایشان را برروی آثار هنری خود قبل از ارسال به ایران، حک می کردند. بعدها، اکثر سفالگران رومی از علامت “فورتیس” برای نشان دادن کیفیت کارشان استفاده کردند. با توسعه تجارت در سده های میانی استفاده از علائم تجاری (برند) نیز افزایش یافت. امروزه برندها در سرتاسر جهان به طور گسترده استفاده می شوند و اکثر مردمان قدرت تشخیص و تمیز بین برندهای مختلف مانند پپسی کولا و کوکاکولا را دارند. ثبت برند ثبت برند ثبت برند

علت افزایش اهمیت علائم تجاری در فعالیت های اقتصادی و تجاری، رشد رقابت در میان شرکت های تجاری رقیب در کشورهای مختلف دنیا است. دلیل وجودی علائم تجاری، ساده تر کردن تشخیص کالاها یا خدمات و کیفیت آنها برای مشتریان است. بنابراین، علامت تجاری (برند) یک ابزار ارتباطی برای جذب مشتریان توسط تولیدکنندگان است. ثبت برند

اساساً، یک علامت نشانی است برای ایجاد تمایز بین کالاها یا خدمات عرضه شده توسط شرکت های تجاری رقیب. البته این یک تعریف ساده ای از علامت تجاری ( برند ) است. در واقع هر علامت تجاری بایستی دو ویژگی اصلی داشته باشد. ثبت برند

  • متمایز کننده باشد.
  • گمراه كننده نباشد.

بنابراین شاید این تعریف کاملتر باشد که بگوییم: یک علامت تجاری(برند) نشانی است منحصر به فرد برای کالاهای یک شرکت تجاری که کالاهای آن شرکت را از کالاهای رقبا متمایز می کند.

علامت تجاری(برند) می تواند شامل: حروف، کلمات، طرحها، اعداد یا بسته بندی، تکیه کلام ها يا شعارها، اشكال، نمادها و … باشد. لازم به ذكر است كه علامت خدمات نيز مشابه علامت تجاري است، تنها با اين تفاوت كه علامت تجاري از كالا و علامت خدمات، از خدمات حمايت مي كند. اما به طور كلي منظور از علائم تجاري(برند) هر دو، علامت تجاري و خدمات را شامل مي شود.

علائمي كه حاوي كلمه يا واژه هستند مواردي مانند كلمات، حروف، اعداد، حروف اختصاري، اسامي و القاب و عناوين را شامل مي شود. مثلاً مي توان از علامت فورد براي خودرو نام برد كه از نام خانوادگي هنري فورد مؤسس اين شركت گرفته شده است. البته مي توان از برندهاي زيادي نام برد كه از اسامي و عناوين استفاده كرده اند. همچنين حروف اختصاري هم در برخي از علائم تجاري مانند IBM استفاده شده است. علاوه بر اين مي توان از طراحي ها يا عناصر بصري نيز براي علائم تجاري استفاده كرد مانند شكل صدف براي شركت نفتي شل. علاوه بر اشكال و عناصر بصري دو بعدي مي توان از اشكال سه بعدي مانند بسته بندي كالاها يا حتي خود كالاها نيز به عنوان علامت تجاري استفاده كرد.

در سالهاي اخير شاهد ظهور نسل جديدي از علائم تجاري مانند علامت هولوگرام، علائم شنيداري و بويايي هستيم. پس همانطور كه بيان شد علائم تجاري(برند) مي تواند محدوده وسيعي را شامل شود اما در تمام موارد بايستي دو ويژگي اصلي ياد شده را داشته باشد يعني متمايز كننده باشد و گمراه كننده نباشد.

در زير مثال هايي از انواع علائم تجاري(برند) آمده است:

كلمات: “APPLE” براي انواع رايانه

اسامي ساختگي يا توافقي: كوكاكولا، نايك، ايزي جت و…

اسامي: فورد، هيلتن، فراري و…

شعار يا تكيه كلام: “بگذاريد لباسهايتان كثيف شوند” براي شركت شوينده هاي بهداشتي

اشكال: بانوي بالدار براي خودرو رولس رويس

اعداد: ۲۱۲ براي عطر

حروف:VW براي اتومبيل

تصاوير يا نمادها: نماد اسبي كه بر روي دو پا بلند شده براي خودرو

علامت تجاري شل در سالهاي مختلف

بیشتر بخوانید: مالکیت فکری چگونه با کسب و کار شما مرتبط است؟

شروط ثبت برند ( علامت تجاري )

بحث مربوط به علائم قابل ثبت و شروط آنها در اين بخش بررسي مي شود. همانطور كه پيشتر اشاره شد هر علامت تجاري علاوه بر اينكه بايستي: ۱- متمايز كننده باشد و۲- گمراه كننده نباشد، ويژگي هاي ديگري نيز لازم دارد تا قابليت ثبت داشته باشد كه در زير توضيح داده شده است.

منظور از متمايز كننده بودن علامت تجاري چيست؟

به طور كلي منظور ايجاد تمايز بين علامت از هر نوع آن و ماهيت كالا و يا خدماتي كه عرضه مي شود. به طور مثال علامت سيب براي يك كامپيوتر متمايز كننده است به دليل اينكه هيچ ارتباطي با ماهيت كامپيوتر ندارد. اما همان علامت يا واژه سيب براي يك شركت توليد و پخش ميوه سيب نمي تواند متمايز كننده باشد، به دليل اين كه رقبا نيز بايستي بتوانند از واژه سيب براي تشريح كالاي خود استفاده كنند و ارتباط مستقيمي با ماهيت محصول عرضه شده دارد. پس بنابراين به طور كلي يك علامت تجاري در صورتي كه توصيفي باشد، ديگر ويژگي متمايز كننده بودن را ندارد و نمي تواند به عنوان علامت تجاري به ثبت برسد. منظور از توصيفي اين است كه ماهيت يا هويت كالا يا خدمات عرضه شده را آشكار كند.

منظور از اين كه علامت تجاري نبايد گمراه كننده باشد، چيست؟

به طور معمول زماني يك علامت تجاري گمراه كننده است كه بيان كننده كيفيتي از كالا يا خدمات باشد كه آن كيفيت را ندارند. براي مثال يك توليد كننده چرم مصنوعي نمي تواند از واژه “چرم واقعي” براي معرفي كالاي خود استفاده كند.

البته علاوه بر موارد فوق، علامتي قابل ثبت خواهد بود كه با علائم ثبت شده موجود در آن طبقه تداخل ايجاد نكند به طوري كه اين تداخل منجر به سردرگمي در مصرف كننده نشود. در اين مورد مي توان به دو علامت ميهن و دومينو اشاره كرد.

علامت ميهن مقدم بر علامت دومينو است. استفاده از رنگ زمينه و نوشتاري مشابه، حالت بيضي شكل علامت و اينكه در يك طبقه يعني محصولات لبني قرار دارند باعث ايجاد سردرگمي در مشتريان مي شود. و در نتيجه آن علامتي كه باعث ايجاد سردرگمي مي شود قابليت ثبت را ندارد. همچنين علائم تجاري مي توانند در مواردي مانند تلفظ آوايي، ظاهر، معني، نشان تجاري و… مشابه باشند و باعث سردرگمي هاي ذهني مشابه شوند كه در اين صورت نيز قابليت ثبت را نخواهند داشت.

چه نوع علائمي قابليت ثبت را ندارند

براساس قانون ثبت اختراعات، علائم تجاري و طرحهاي صنعتي مصوبه سال ۱۳۸۶، علائمي كه

  • خلاف موازين شرعي يا نظم عمومي يا اخلاق حسنه باشند.
  • عين يا تقليد نشان نظامي، پرچم، يا ساير نشانهاي مملكتي يا نام يا نام اختصاري يا حروف اول يك نام يا نشان رسمي متعلق به كشور، سازمانهاي بين الدولي يا سازمانهايي كه تحت كنوانسيون هاي بين المللي تأسيس شده اند، بوده يا موارد مذكور يكي از اجزاء آن علامت باشد، مگر آن كه توسط مقام صلاحيتدار كشور مربوط يا سازمان ذي ربط اجازه استفاده از آن صادر شود.

قابليت ثبت را نخواهند داشت.

انواع علائم تجاري

پيشتر نيز به اين نكته اشاره شد كه علائم تجاري مي توانند تركيبي از اعداد، اشكال، حروف و … باشند. بر اين اساس مي توان علائم تجاري را به چند دسته تقسيم كرد:

  • علائم ساختگي يا قراردادي: اين علائم قابليت ثبت را دارند و از اين جهت كه دلبخواهي و ساختگي يا قراردادي هستند و احتمال وجود موارد مشابه براي آنها بسيار پايين است، نسبت به ساير انواع علامت هاي تجاري داراي مزيت هستند. مانند BELMICO براي خدمات بيمه و يا BANANA براي تاير.
  • علائم شعاري يا تكيه كلامي: اين علائم حس خاص مربوط به كالا يا خدمات مشخصي را ايجاد مي كند. مانند “بگذاريد لباسهايتان كثيف شوند” براي شوينده لباس. اين نوع از علائم نيز قابليت ثبت را دارند و بعد از علائم ساختگي يا قراردادي بهترين گزينه براي يك علامت تجاري (برند) هستند.
  • علائم توصيفي: اين نوع از علامت كه بيشترين نوع علامتي است كه توسط متقاضيان انتخاب مي شود، انتخاب مناسبي براي يك علامت تجاري نيست چون امكان ثبت نشدن آن بيشتر از دو مورد فوق است مگر آنكه متمايزكننده باشند. معمولاً ادارات ثبت علامت در اكثر كشورها اجازه ثبت به آن نوع از علائم كه صرفاً توصيفي هستند – به دلايلي كه در بخش هاي قبل اشاره شده- نمي دهند. دليل اتخاذ چنين علائمي از سوي متقاضيان، اعتقاد به باوري است كه اين نوع از علائم براي جلب نظر مشتريان حاجتي به تبليغات و هزينه هاي مازاد نيست و مشتريان به راحتي خدمات و كالاها را تشخيص مي دهند. چنين رويكردي، باعث مي شود كه كالاها و خدماتي كه با چنين علائمي عرضه مي شوند، حمايت قويتري را فراهم نكنند. بنابراين به احتمال بسيار اين نوع از علائم قابل ثبت نيستند و مناسب نمي باشند. علائمي مانند “خامه اي” براي ماست و يا “بهترين نان بيگل دنيا” براي نان بيگل نمونه هايي از علائم توصيفي هستند.
  • علائم عام يا عمومي:نوع ديگري از علائم توصيفي، معروف به “علائم عام” ضعيفترين نوع حمايت را ايجاد مي كنند و حتي در بسياري از  موارد به عنوان علامت تجاري طبقه بندي نمي شود قابليت ثبت را ندارد. به طوري كه پيشتر اشاره شد، اين نوع از علائم به دليل اينكه مستقيماً آشكار كننده مشخصات كالاها يا خدمات است و به طور عمومي براي توصيف كالاها و خدمات استفاده مي شود قابليت ثبت به عنوان علامت تجاري را ندارند.

ساير نكات در مورد انتخاب علامت تجاريثبت برند

در انتخاب يك علامت تجاري علاوه بر مواردي كه پيشتر اشاره شد، بايستي به نكات ديگري نيز توجه شود از جمله اينكه آيا مصرف كنندگان مي تواند آن علامت را به خاطر بسپارد و به ياد بياورد و يا تلفظ و هجي كند. براي متقاضيان ايراني كه قصد صادرات محصول خود را دارند و به دنبال كسب حمايت از محصول خود در قالب علامت تجاري در كشور ديگري هستند پيشنهاد مي شود قبل از ثبت همان علامتي كه در ايران به ثبت رسيده است، ترجمه آن واژه و يا تلفظ و يا املاي لاتين و … آن را كنترل كنند و سپس درخواست ثبت را به اداره ملي آن كشور ارائه كنند زيرا ممكن است كه اين نوع از علامت كه در ايران به ثبت رسيده، در زمان برگردان به يك زبان ديگر حاوي معناي باشد كه با ثبت آن در آن كشور موافقت نشود. ثبت برند

چرا قبل از ثبت برند (علامت تجاري) بايستي جستجو انجام داد؟

جستجوي جامع قبل از به ثبت رساندن علامت تجاري (برند)، به دليل شناسايي موارد مشابه و جلوگيري از ايجاد تداخل و سردرگمي با علائم قبلي و در نتيجه به ثبت نرسيدن آن، ضرورت دارد. اين كار به دليل مقايسه علامت مربوطه با موارد مشابه منجر به كاهش هزينه ها مي شود و وضعيت علامت مربوطه را در ارتباط با علائم مشابهش آشكار مي كند. ثبت برند

كجا را بايستي جستجو كرد؟ ثبت برند

متقاضياني كه درخواست ثبت برند در ايران را دارند مي توانند پايگاه اطلاعات علائم ثبت شده را كه بر روي سامانه اداره كل مالكيت صنعتي قرار دارد، جستجو و موارد مشابه با علامت مربوط به خود را قبل از تسليم اظهارنامه شناسايي كنند.

چه زماني بايستي جستجو كرد؟

بهترين زمان براي جستجو قبل از آماده سازي و تسليم اظهارنامه ثبت برند (علامت تجاري) است.

شروع روند ثبت علامت تجاري چگونه است؟

روند ثبت علامت تجاري با تسليم اظهارنامه ثبت برتد به اداره كل مالكيت صنعتي شروع مي شود.

آيا براي كسب حقوق حمايتي، تسليم اظهارنامه ثبت برند الزامي است؟

بله، در ايران با توجه به اينكه در مورد اظهارنامه ثبت برند (علامت تجاري) همانند اظهارنامه ثبت اختراع قانون first to file حاكم است، حقوق حمايتي به اظهارنامه ثبت علامتي تعلق مي گيرد كه زودتر تسليم شده است. اما در برخي از كشورهايي كه از نظام حقوق كامن لا مانند آمريكا استفاده مي كنند متقاضي براي كسب حقوق حمايتي ملزم به ثبت (registration) علامت تجاري خود نيست و استفاده از علامت به طور تجاري براي كسب حقوق حمايتي كفايت مي كند اما لازم به ذكر است كه ثبت برند (علامت) در آن نظام حقوقي نيز توصيه شده است چون مزاياي بيشتري دارد.

مدارك لازم جهت ثبت برند (علامت تجاري) چيست؟

  • اطلاعات مربوط به مالك
  • اطلاعات مربوط به نماينده قانوني (در صورت وجود)
  • اطلاعات مربوط به دريافت كننده ابلاغ ها
  • اطلاعات مربوط به طبقه كالا يا خدمات
  • مدارك مربوط به توصيف علامت
  • اطلاعات مربوط به ادعاي حق تقدم
  • هزينه مربوط به ثبت برند (علامت تجاري)

آيا متقاضي ثبت برند در ايران بايستي شهروند ايران باشد؟

نه، متقاضي ثبت برند در ايران لزوماً نبايد شهروند ايران باشد.

بعد از تسليم اظهارنامه به مرجع ثبت چه اقدامي بايد انجام داد؟

بايستي آخرين وضعيت اظهارنامه مرتباً از طريق سامانه الكترونيكي اداره ثبت علائم تجاري كنترل شود. با ورود به بخش پيگيري اظهارنامه بر روي سايت اداره ثبت علائم تجاري مي توان از آخرين وضعيت اظهارنامه در دست اقدام اطلاع حاصل كرد. در اين مرحله دريافت ابلاغ ها اهميت بالايي دارد و بايستي اطمينان حاصل شود كه تمام ابلاغيه هاي ارسالي از طرف اداره ثبت علائم تجاري توسط متقاضي و يا نماينده قانوني وي دريافت شده است كه اين مستلزم كنترل منظم روند بررسي اظهارنامه است.

چه كساني مي توانند يك اظهارنامه ثبت علامت تسليم كنند؟

مالك علامت، خود مي تواند براي تنظيم و تسليم اظهارنامه اقدام كند اما اين كار توصيه نمي شود. به دليل عدم آشنايي افراد با فرايند و قوانين مربوط به ثبت علامت، در اكثر كشورهاي دنيا تنظيم، تسليم و پيگيري اظهارنامه توسط وكيل علامت تجاري و يا افراد فعال و كارشناس در اين حوزه انجام مي گيرد.